Một phòng sạch có tường, sàn đẹp đến đâu nhưng AHU vận hành sai thì không khí bẩn vẫn tràn vào. Bài viết giúp doanh nghiệp hiểu AHU làm gì và những con số cần hỏi khi đánh giá một nhà máy gia công sữa bột.
AHU gồm những bộ phận nào?
| Bộ phận | Chức năng |
|---|---|
| Cửa gió hồi, gió tươi | Trộn không khí hồi từ phòng với một phần gió tươi bên ngoài |
| Lọc sơ cấp (G4) | Giữ bụi thô, bảo vệ các cấp lọc sau |
| Lọc thứ cấp (F7–F9) | Giữ bụi mịn |
| Dàn lạnh, dàn sưởi | Điều chỉnh nhiệt độ, ngưng tụ hơi nước để hút ẩm |
| Quạt | Tạo lưu lượng gió và áp suất cho hệ thống |
| Lọc cuối HEPA (H13/H14) | Thường đặt tại miệng thổi của phòng sạch, giữ hạt rất nhỏ |
| Hệ thống ống gió, van điều chỉnh | Phân phối gió và cân bằng áp suất từng phòng |
Các cấp lọc và hiệu suất
| Cấp lọc | Phân loại | Ghi chú |
|---|---|---|
| G4 | Lọc thô (EN 779 cũ / ISO 16890 Coarse) | Bụi lớn, sợi, côn trùng nhỏ |
| F7–F9 | Lọc tinh (ISO ePM1 / ePM2.5) | Bụi mịn, phần lớn vi khuẩn bám bụi |
| H13 | HEPA theo EN 1822 | Hiệu suất tối thiểu 99,95% với hạt khó lọc nhất |
| H14 | HEPA theo EN 1822 | Hiệu suất tối thiểu 99,995% |
Cấp lọc cuối được chọn theo cấp sạch thiết kế của từng khu. Xem thêm về cấp sạch tại bài phòng sạch sản xuất sữa bột.
Chênh áp: vì sao không khí phải đi đúng chiều?
Khu sạch nhất (chiết rót) giữ áp suất cao nhất; các khu xung quanh có áp suất giảm dần ra phía ngoài. Khi mở cửa, không khí sạch đi ra, bụi và vi sinh từ khu bẩn không lọt vào.
- Mức chênh áp giữa hai khu liền kề có cấp sạch khác nhau thường được thiết kế trong khoảng 10–15 Pa theo các hướng dẫn phổ biến.
- Đồng hồ chênh áp gắn ở cửa, được ghi sổ theo ca.
- Airlock có cửa khoá liên động để không mở cùng lúc hai cửa.
- Với khu phát sinh nhiều bụi bột (sàng, trộn), có thể thiết kế áp suất thấp hơn hành lang liền kề hoặc dùng airlock dạng “bồn rửa” để giữ bụi bột không lan sang khu khác.
Nhiệt độ và độ ẩm trong nhà máy sữa bột
Sữa bột rất hút ẩm. Độ ẩm phòng cao làm bột vón, chảy kém trong máy chiết, bám vào mép lon làm mí ghép không kín và tạo điều kiện cho vi sinh vật. Vì vậy:
- Khu sàng, trộn, chiết rót thường được duy trì độ ẩm tương đối thấp, nhiều nhà máy đặt mục tiêu dưới khoảng 50–55%.
- Nhiệt độ thường duy trì quanh 20–25°C để ổn định bột và tạo điều kiện làm việc cho công nhân mặc đồ bảo hộ kín.
- Mùa nồm ẩm ở miền Bắc là giai đoạn AHU chịu tải hút ẩm lớn nhất; một số nhà máy bổ sung máy hút ẩm chuyên dụng (desiccant).
Vận hành và bảo trì AHU
| Tần suất | Công việc |
|---|---|
| Hằng ca / hằng ngày | Ghi chênh áp, nhiệt độ, độ ẩm; kiểm tra AHU chạy bình thường |
| Hằng tuần / hằng tháng | Kiểm tra chênh áp qua lọc; vệ sinh, thay lọc thô theo tình trạng |
| Định kỳ theo kế hoạch | Thay lọc tinh, kiểm tra quạt, dây đai, dàn lạnh, máng nước ngưng |
| Hằng năm | Đo lưu lượng gió, kiểm tra rò lọc HEPA, đếm tiểu phân tái chứng nhận cấp sạch |
Nếu chênh áp phòng sụt dưới mức cài đặt, nhà máy phải có quy trình xử lý: dừng chiết rót, tìm nguyên nhân (cửa mở, lọc nghẹt, quạt lỗi), đánh giá ảnh hưởng tới lô đang chạy.
Câu hỏi nên hỏi nhà máy gia công về AHU
- Khu chiết rót được thiết kế cấp sạch nào? Kết quả đo gần nhất?
- Chênh áp giữa các khu là bao nhiêu? Cho xem sổ ghi chênh áp tháng gần nhất.
- Độ ẩm khu chiết rót được kiểm soát ở mức nào, đặc biệt mùa nồm?
- Lịch thay lọc và lần kiểm tra HEPA gần nhất?
- Khi AHU sự cố, nhà máy xử lý lô đang sản xuất thế nào?
Đọc thêm: tiêu chuẩn GMP nhà máy sữa bột và HACCP trong sản xuất sữa bột.
AHU tại nhà máy KADUCO
Khu sản xuất sạch 1.590 m² của KADUCO được cấp khí sạch bằng hệ thống AHU, bố trí theo dòng một chiều từ kho nguyên liệu qua khu sạch đến kho thành phẩm. Doanh nghiệp có thể đặt lịch xem trực tiếp khu sản xuất và hồ sơ giám sát môi trường tại trang nhà máy.
Câu hỏi thường gặp về AHU phòng sạch
AHU khác điều hoà thông thường thế nào?
Điều hoà thông thường chủ yếu làm mát; AHU phòng sạch lọc nhiều cấp, kiểm soát độ ẩm, lưu lượng và áp suất để giữ cấp sạch.
Bao lâu phải thay lọc HEPA?
Không cố định theo thời gian; thay khi chênh áp qua lọc vượt mức cho phép hoặc khi kiểm tra rò không đạt.
Vì sao phòng sạch phải áp suất dương?
Để không khí luôn đi từ khu sạch ra khu kém sạch, ngăn bụi và vi sinh lọt vào khi mở cửa.
Độ ẩm cao ảnh hưởng gì đến sữa bột?
Bột hút ẩm, vón cục, chảy kém, ảnh hưởng độ chính xác chiết rót, độ kín mí lon và tăng nguy cơ vi sinh.


