Nhiều doanh nghiệp mới vào ngành sữa nhầm lẫn giữa TCVN và QCVN, hoặc không biết sản phẩm của mình phải đối chiếu với văn bản nào khi làm hồ sơ công bố và kiểm nghiệm. Bài viết tổng hợp các văn bản đang dùng và cách áp dụng thực tế.
QCVN và TCVN khác nhau thế nào?
| Tiêu chí | QCVN (quy chuẩn kỹ thuật) | TCVN (tiêu chuẩn quốc gia) |
|---|---|---|
| Tính bắt buộc | Bắt buộc áp dụng | Tự nguyện, trừ khi được viện dẫn trong văn bản bắt buộc |
| Cơ quan ban hành | Bộ quản lý chuyên ngành (với sữa là Bộ Y tế) | Bộ Khoa học và Công nghệ công bố |
| Nội dung chính | Giới hạn an toàn: vi sinh, kim loại nặng, độc tố, chất ô nhiễm | Yêu cầu chất lượng: thành phần, chỉ tiêu lý hoá, phương pháp thử |
| Hậu quả khi không đạt | Sản phẩm không được lưu thông, bị xử phạt | Không đạt mức chất lượng đã công bố |
Các quy chuẩn bắt buộc áp dụng cho sữa bột
| Văn bản | Phạm vi |
|---|---|
| QCVN 5-2:2010/BYT | Sản phẩm sữa dạng bột: chỉ tiêu lý hoá, vi sinh vật, kim loại nặng, độc tố |
| QCVN 8-1:2011/BYT | Giới hạn độc tố vi nấm trong thực phẩm, trong đó có aflatoxin M1 trong sữa |
| QCVN 8-2:2011/BYT | Giới hạn ô nhiễm kim loại nặng (chì, cadimi, thuỷ ngân, arsen…) |
| QCVN 8-3:2012/BYT | Ô nhiễm vi sinh vật trong thực phẩm |
| QCVN 11-1:2012/BYT | Sản phẩm dinh dưỡng công thức cho trẻ đến 12 tháng tuổi |
| QCVN 11-2:2012/BYT | Sản phẩm dinh dưỡng công thức với mục đích y tế đặc biệt cho trẻ đến 12 tháng tuổi |
| QCVN 11-3:2012/BYT | Sản phẩm dinh dưỡng công thức dành cho trẻ từ 6 đến 36 tháng tuổi |
Ngoài ra, phụ gia trong sữa phải nằm trong danh mục và giới hạn của Thông tư 24/2019/TT-BYT về quản lý và sử dụng phụ gia thực phẩm.
TCVN 7979:2018 – tiêu chuẩn sữa bột và cream bột
TCVN 7979:2018 được xây dựng tương đương tiêu chuẩn Codex CODEX STAN 207-1999 về sữa bột và cream bột. Tiêu chuẩn áp dụng cho sữa bột và cream bột dùng trực tiếp hoặc dùng để chế biến tiếp. Các chỉ tiêu thành phần chính theo Codex:
| Loại sản phẩm | Chất béo sữa | Độ ẩm tối đa | Đạm sữa trong chất khô không béo |
|---|---|---|---|
| Cream bột | Tối thiểu 42% | 5% | Tối thiểu 34% |
| Sữa bột nguyên chất (nguyên kem) | Từ 26% đến dưới 42% | 5% | Tối thiểu 34% |
| Sữa bột tách một phần chất béo | Trên 1,5% đến dưới 26% | 5% | Tối thiểu 34% |
| Sữa bột gầy (tách béo) | Tối đa 1,5% | 5% | Tối thiểu 34% |
Độ ẩm tính không bao gồm nước kết tinh của lactose. Tiêu chuẩn cũng quy định yêu cầu về phụ gia, chất nhiễm bẩn (theo TCVN 4832:2015), vệ sinh (theo TCVN 5603 và TCVN 11682), tiêu chí vi sinh (theo TCVN 9632:2016) và ghi nhãn.
Lưu ý: TCVN 7979:2018 dành cho sữa bột “thuần” (nguyên kem, gầy, cream bột). Các sản phẩm sữa bột dinh dưỡng có phối trộn thêm đạm, chất xơ, vitamin cho người lớn tuổi, người tiểu đường… thường được doanh nghiệp xây dựng tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) riêng, nhưng vẫn phải đáp ứng các QCVN bắt buộc.
Áp dụng tiêu chuẩn khi công bố sản phẩm sữa
- Xác định nhóm sản phẩm: sữa bột thông thường, thực phẩm bổ sung, dinh dưỡng y học hay sản phẩm cho trẻ đến 36 tháng.
- Xác định QCVN áp dụng: QCVN 5-2 và nhóm QCVN 8 cho mọi sữa bột; thêm QCVN 11 nếu là sản phẩm cho trẻ nhỏ.
- Xây dựng chỉ tiêu chất lượng: viện dẫn TCVN 7979:2018 nếu phù hợp, hoặc lập TCCS với các chỉ tiêu dinh dưỡng chủ yếu.
- Kiểm nghiệm: gửi mẫu đến phòng kiểm nghiệm được chỉ định hoặc đạt ISO 17025; phiếu kết quả trong vòng 12 tháng.
- Lập hồ sơ công bố: tự công bố hoặc đăng ký bản công bố tuỳ nhóm sản phẩm.
Chi tiết từng bước: tự công bố sản phẩm sữa bột, đăng ký bản công bố và kiểm nghiệm sữa bột.
Tiêu chuẩn quốc tế thường được tham chiếu
- Codex Alimentarius: CODEX STAN 207-1999 (sữa bột), CXS 72-1981 (sữa công thức trẻ sơ sinh), CXS 156-1987 (thức ăn công thức tiếp theo).
- Tiêu chuẩn của Hoa Kỳ (ADPI, FDA): thường được dùng khi nhập nguyên liệu từ Mỹ hoặc xuất khẩu sang Mỹ.
- Quy định EU: áp dụng khi xuất khẩu sang châu Âu, đặc biệt với sản phẩm cho trẻ nhỏ.
- GB của Trung Quốc: như GB 19644 cho sữa bột, áp dụng khi xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc.
Bối cảnh pháp lý 2026
Nghị định 15/2018/NĐ-CP vẫn là căn cứ chính về công bố sản phẩm. Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã ban hành nhưng đang tạm ngưng hiệu lực, và dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi đang được Quốc hội xem xét. Doanh nghiệp nên theo dõi vì quy định về hồ sơ, kiểm nghiệm và chế tài có thể thay đổi. Xem bài Nghị định 46/2026 và Luật ATTP sửa đổi.
Sai lầm thường gặp khi áp dụng tiêu chuẩn
- Ghi trên nhãn “đạt tiêu chuẩn TCVN 7979” cho sản phẩm sữa dinh dưỡng phối trộn không thuộc phạm vi tiêu chuẩn.
- Kiểm nghiệm thiếu chỉ tiêu bắt buộc như aflatoxin M1, melamine, kim loại nặng.
- Dùng phiếu kiểm nghiệm quá 12 tháng khi công bố.
- Công bố hàm lượng dinh dưỡng trên nhãn khác với kết quả kiểm nghiệm vượt mức sai số cho phép.
- Không cập nhật khi văn bản viện dẫn được thay thế.
Câu hỏi thường gặp về tiêu chuẩn sữa bột
Sữa bột bắt buộc áp dụng quy chuẩn nào?
QCVN 5-2:2010/BYT cho sữa dạng bột cùng nhóm QCVN 8-1, 8-2, 8-3 về độc tố vi nấm, kim loại nặng và vi sinh vật; sản phẩm cho trẻ nhỏ áp dụng thêm QCVN 11.
TCVN 7979:2018 có bắt buộc không?
Không. Đây là tiêu chuẩn quốc gia tự nguyện, tương đương Codex 207-1999, doanh nghiệp có thể viện dẫn khi công bố chất lượng.
Độ ẩm tối đa của sữa bột là bao nhiêu?
Theo Codex 207-1999 và TCVN 7979:2018, độ ẩm tối đa là 5% (không tính nước kết tinh của lactose).
Sữa bột dinh dưỡng phối trộn có tiêu chuẩn riêng không?
Thường doanh nghiệp xây dựng tiêu chuẩn cơ sở với các chỉ tiêu dinh dưỡng chủ yếu, đồng thời phải đáp ứng các QCVN an toàn.


