Phiếu kiểm nghiệm là tài liệu đầu tiên cơ quan quản lý xem khi hậu kiểm. Sau vụ hơn 570 loại sữa giả năm 2025, nhiều sản phẩm bị phát hiện có hàm lượng thực tế thấp hơn nhiều so với nhãn. Kiểm nghiệm đúng và đủ là cách chủ nhãn tự bảo vệ mình.
Các chỉ tiêu kiểm nghiệm sữa bột
1. Chỉ tiêu chất lượng, dinh dưỡng
- Năng lượng, protein (đạm), lipid (béo), carbohydrate.
- Độ ẩm: ảnh hưởng trực tiếp đến hạn dùng và nguy cơ vón cục, nhiễm khuẩn.
- Các vi chất và hoạt chất công bố trên nhãn: canxi, vitamin D3, K2, DHA, chất xơ, sữa non…
Nguyên tắc: thành phần nào ghi hàm lượng trên nhãn để làm điểm bán thì nên có trong phiếu kiểm nghiệm. Đây là phần cơ quan chức năng hay đối chiếu khi kiểm tra.
2. Chỉ tiêu vi sinh vật
Thường gồm tổng số vi sinh vật hiếu khí, Coliforms, E. coli, Staphylococcus aureus, Salmonella, nấm men và nấm mốc. Với sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, chỉ tiêu Cronobacter (Enterobacter sakazakii) đặc biệt quan trọng. Xem thêm về kiểm soát vi sinh trong sản xuất sữa.
3. Kim loại nặng và độc tố vi nấm
Chì, cadimi, thuỷ ngân, asen và độc tố vi nấm như aflatoxin M1 có giới hạn tối đa theo quy chuẩn. Nguồn nguyên liệu sữa và bao bì đều ảnh hưởng đến các chỉ tiêu này.
4. Chất cấm và chất giới hạn
Melamine và một số chất khác có mức giới hạn tối đa do Bộ Y tế quy định. Nhà máy nên yêu cầu nhà cung cấp nguyên liệu sữa nền có chứng nhận phân tích (CoA) cho từng lô.
Quy chuẩn thường áp dụng cho sữa bột
| Quy chuẩn | Phạm vi |
|---|---|
| QCVN 5-2:2010/BYT | Các sản phẩm sữa dạng bột |
| QCVN 8-1:2011/BYT | Giới hạn độc tố vi nấm trong thực phẩm |
| QCVN 8-2:2011/BYT | Giới hạn ô nhiễm kim loại nặng trong thực phẩm |
| QCVN 8-3:2012/BYT | Ô nhiễm vi sinh vật trong thực phẩm |
| QCVN 11-1:2012/BYT | Sản phẩm dinh dưỡng công thức cho trẻ đến 12 tháng tuổi |
| QCVN 11-3:2012/BYT | Sản phẩm dinh dưỡng công thức với mục đích ăn bổ sung cho trẻ 6–36 tháng |
Sản phẩm thuộc phạm vi quy chuẩn nào thì kiểm nghiệm theo chỉ tiêu của quy chuẩn đó. Nếu chưa có quy chuẩn riêng, doanh nghiệp áp dụng quy định của Bộ Y tế, tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế hoặc tiêu chuẩn nhà sản xuất công bố.
Chọn nơi kiểm nghiệm thế nào cho hợp lệ?
- Phòng kiểm nghiệm phải được cơ quan có thẩm quyền chỉ định hoặc được công nhận phù hợp ISO/IEC 17025.
- Phạm vi được chỉ định hoặc công nhận phải bao gồm các chỉ tiêu bạn cần, không chỉ tên phòng thí nghiệm.
- Phiếu kết quả ghi đúng tên sản phẩm, đúng tên tổ chức gửi mẫu, khớp với bản công bố.
- Lưu ý thời hạn: phiếu phải được cấp trong vòng 12 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ công bố.
Kiểm nghiệm trong nhà máy khác gì kiểm nghiệm để công bố?
Kiểm nghiệm để công bố là bước pháp lý, làm một lần trước khi đưa sản phẩm ra thị trường và làm lại khi phiếu hết hạn hoặc công thức thay đổi. Kiểm soát chất lượng trong nhà máy diễn ra ở mỗi lô. Tại KADUCO, phòng QC kiểm tra nguyên liệu đầu vào, giám sát trong sản xuất, kiểm định thành phẩm trước khi xuất xưởng và lưu mẫu từng lô để truy xuất. Phòng QA duy trì hệ thống ISO 22000:2018, HACCP, GMP và xử lý sự cố theo quy trình CAPA. Hai lớp kiểm soát này bổ sung cho nhau: phiếu kiểm nghiệm chứng minh sản phẩm đạt khi công bố, còn QC từng lô đảm bảo mọi lon bán ra giống mẫu đã kiểm.
Chi phí và thời gian kiểm nghiệm phụ thuộc vào đâu?
- Số lượng chỉ tiêu: càng nhiều vi chất ghi hàm lượng trên nhãn thì càng nhiều chỉ tiêu.
- Chỉ tiêu vi sinh cần thời gian nuôi cấy, thường lâu hơn chỉ tiêu hoá lý.
- Một số chỉ tiêu đặc biệt (độc tố vi nấm, vitamin tan trong dầu, DHA) cần thiết bị chuyên sâu nên không phải phòng nào cũng làm.
Mẹo tiết kiệm: chốt nhãn trước khi gửi mẫu, chỉ ghi hàm lượng những thành phần thực sự cần làm điểm bán, tránh phải kiểm nghiệm lại vì đổi nhãn.
Câu hỏi thường gặp về kiểm nghiệm sữa bột
Phiếu kiểm nghiệm sữa bột có giá trị bao lâu?
Để nộp hồ sơ công bố, phiếu phải được cấp trong vòng 12 tháng tính đến ngày nộp hồ sơ.
Có bắt buộc kiểm nghiệm DHA, sữa non nếu ghi trên nhãn không?
Nên kiểm nghiệm các thành phần ghi hàm lượng trên nhãn, vì đây là nội dung cơ quan quản lý đối chiếu khi hậu kiểm.
Sữa cho trẻ nhỏ cần thêm chỉ tiêu gì?
Sản phẩm cho trẻ đến 36 tháng áp dụng QCVN 11-1 hoặc 11-3 với yêu cầu thành phần dinh dưỡng và vi sinh chặt hơn, trong đó có Cronobacter.
Nhà máy có tự kiểm nghiệm được không?
Phòng QC nhà máy kiểm soát từng lô, nhưng phiếu để công bố phải do phòng kiểm nghiệm được chỉ định hoặc đạt ISO/IEC 17025 cấp.
Đọc thêm: tự công bố sản phẩm sữa bột · đăng ký bản công bố sản phẩm sữa.


