Nhìn bảng thành phần của nhiều loại sữa bột, bạn sẽ thấy maltodextrin đứng ở vị trí đầu hoặc thứ hai. Nhiều người lo lắng đây là “đường trá hình”. Bài viết giải thích maltodextrin là gì, vai trò thật trong sữa và khi nào cần cân nhắc.
Maltodextrin là gì?
Maltodextrin là chuỗi các phân tử glucose ngắn, được sản xuất bằng cách dùng enzyme hoặc axit cắt nhỏ tinh bột, sau đó tinh chế và sấy khô. Mức độ thuỷ phân được đo bằng chỉ số DE (dextrose equivalent); maltodextrin có DE dưới 20. DE càng cao thì vị càng ngọt và càng giống đường glucose.
| Đặc điểm | Maltodextrin |
|---|---|
| Nguồn gốc | Tinh bột ngô, sắn, gạo, khoai tây, lúa mì |
| Năng lượng | Khoảng 4 kcal/g, tương đương đường |
| Vị | Ngọt nhẹ hoặc gần như không ngọt |
| Chỉ số đường huyết | Cao, thường được ghi nhận ngang hoặc cao hơn đường sucrose |
| Độ hoà tan | Tan tốt trong nước |
Vì sao sữa bột dùng maltodextrin?
- Cung cấp năng lượng: nguồn carbohydrate dễ tiêu hoá, đặc biệt cho sữa tăng cân, sữa phục hồi sức khoẻ, sữa cho trẻ biếng ăn.
- Giảm vị ngọt: thay một phần đường để sữa đỡ ngọt gắt mà vẫn đủ năng lượng.
- Tạo cấu trúc: giúp sữa có độ sánh, mịn miệng.
- Hỗ trợ sản xuất: làm chất mang cho vitamin, hương liệu; giúp bột tơi, giảm vón cục.
- Giá thành hợp lý so với nhiều nguồn carbohydrate khác.
Maltodextrin có hại không?
Maltodextrin được các cơ quan quản lý thực phẩm như FDA Hoa Kỳ xếp vào nhóm thành phần được công nhận là an toàn (GRAS) và được dùng rộng rãi. Với người khoẻ mạnh, lượng maltodextrin trong một ly sữa theo khẩu phần không gây hại.
Tuy nhiên, cần lưu ý:
- Làm đường huyết tăng nhanh: maltodextrin được tiêu hoá thành glucose rất nhanh, không phù hợp với người tiểu đường nếu là thành phần chính.
- Năng lượng cao: uống nhiều sữa giàu maltodextrin mà ít vận động dễ tăng cân.
- Một số nghiên cứu trên động vật và tế bào gợi ý maltodextrin có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột, nhưng bằng chứng ở người còn hạn chế.
- Người không dung nạp gluten: maltodextrin từ lúa mì thường đã được tinh chế, nhưng người bệnh celiac nên chọn sản phẩm ghi rõ nguồn gốc hoặc không chứa gluten.
So sánh maltodextrin với các nguồn carbohydrate khác trong sữa
| Thành phần | Tốc độ làm tăng đường huyết | Thường dùng trong |
|---|---|---|
| Maltodextrin | Nhanh | Sữa tăng cân, phục hồi, sữa trẻ em |
| Sucrose (đường kính) | Nhanh | Sữa có đường |
| Lactose (đường sữa) | Trung bình | Sữa bột nền |
| Isomalt | Rất chậm | Sữa cho người tiểu đường |
| Tinh bột biến tính hấp thu chậm | Chậm | Sữa GI thấp |
| Chất xơ hoà tan (inulin, FOS) | Hầu như không làm tăng | Sữa tiểu đường, tiêu hoá |
Đọc thêm: chỉ số đường huyết GI và isomalt trong sữa.
Ai nên hạn chế sữa nhiều maltodextrin?
- Người tiểu đường, tiền tiểu đường. Xem người tiểu đường nên uống sữa gì.
- Người thừa cân, béo phì, đang kiểm soát cân nặng.
- Người có rối loạn tiêu hoá nhạy cảm với carbohydrate (theo tư vấn bác sĩ).
Ngược lại, người gầy, người mới ốm dậy, vận động viên cần bổ sung năng lượng nhanh có thể dùng sữa có maltodextrin hợp lý.
Cách đọc nhãn để biết lượng maltodextrin
- Xem vị trí trong bảng thành phần: thành phần xếp theo khối lượng giảm dần. Maltodextrin đứng đầu nghĩa là chiếm tỷ lệ lớn nhất.
- Xem tổng carbohydrate và đường trong bảng dinh dưỡng. Maltodextrin được tính vào carbohydrate nhưng thường không tính vào “đường”.
- Tìm các tên gọi khác: “maltodextrin”, “dextrin”, “siro glucose sấy khô” (corn syrup solids) là các thành phần tương tự.
- Đối chiếu với nhu cầu: người tiểu đường nên chọn sữa có chất xơ, isomalt hoặc tinh bột hấp thu chậm thay cho maltodextrin.
Hướng dẫn đầy đủ: cách đọc nhãn chọn sữa bột.
Góc nhà sản xuất: dùng maltodextrin thế nào cho hợp lý?
Khi nghiên cứu công thức, nhà máy chọn nguồn carbohydrate theo đối tượng: sữa tăng cân có thể dùng maltodextrin để đạt mật độ năng lượng, còn sữa cho người tiểu đường thay bằng isomalt, chất xơ và tinh bột hấp thu chậm. Chỉ số DE, nguồn tinh bột và độ ẩm của maltodextrin ảnh hưởng đến độ ngọt, độ hoà tan và độ tơi của bột. Xem thêm nghiên cứu công thức sữa bột.
Maltodextrin trong các loại sữa phổ biến
- Sữa tăng cân: thường dùng maltodextrin làm nguồn năng lượng chính, kết hợp đạm và chất béo.
- Sữa cho người cao tuổi: dùng lượng vừa phải, thường phối hợp với chất xơ để cân bằng.
- Sữa cho người tiểu đường: công thức tốt hạn chế hoặc không dùng maltodextrin làm carbohydrate chính.
- Sữa thể thao: dùng maltodextrin để bù năng lượng nhanh sau tập luyện cường độ cao.
Câu hỏi thường gặp về maltodextrin
Maltodextrin có phải là đường không?
Maltodextrin là carbohydrate từ tinh bột, không được tính vào “đường” trên nhãn, nhưng cơ thể chuyển nó thành glucose rất nhanh.
Người tiểu đường có uống được sữa có maltodextrin không?
Nên hạn chế. Ưu tiên sữa có chỉ số GI thấp, dùng isomalt hoặc chất xơ, và hỏi bác sĩ.
Trẻ em uống sữa có maltodextrin có sao không?
Với lượng theo khẩu phần, maltodextrin là nguồn năng lượng an toàn; cần tránh uống quá nhiều để không thừa cân, biếng ăn.
Maltodextrin có gây béo không?
Maltodextrin cung cấp khoảng 4 kcal/g. Gây béo hay không phụ thuộc tổng năng lượng nạp vào và vận động.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.


