Một nhà máy có máy móc hiện đại nhưng mặt bằng bố trí sai vẫn có nguy cơ nhiễm chéo hằng ngày. Ngược lại, mặt bằng đúng nguyên tắc giúp mọi quy trình vệ sinh, kiểm soát hiệu quả hơn. Bài viết giải thích cách một nhà máy sữa bột được phân khu.
Các khu chức năng trong nhà máy sữa bột phối trộn khô
| Khu | Chức năng | Mức kiểm soát |
|---|---|---|
| Khu tiếp nhận | Nhận nguyên liệu, bao bì; kiểm tra ngoại quan, hồ sơ | Khu thường, có mái che, chống côn trùng |
| Kho nguyên liệu | Lưu nguyên liệu chờ kiểm, đã đạt, không đạt (tách khu) | Kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm |
| Kho bao bì, kho lon | Lon, nắp, muỗng, màng | Sạch, khô, tránh bụi |
| Khu chuẩn bị, bóc bao | Lau, bóc lớp bao ngoài trước khi đưa vào khu sạch | Khu chuyển tiếp |
| Khu cân, sàng, trộn | Cân theo công thức, sàng rung, trộn | Khu sạch |
| Khu chiết rót, đóng gói sơ cấp | Chiết lon/gói, thả muỗng, ghép mí, hàn kín | Khu sạch cao nhất |
| Khu đóng gói thứ cấp | In date, co màng, đóng thùng | Khu thường có kiểm soát |
| Kho thành phẩm | Lưu hàng chờ kiểm nghiệm, chờ xuất | Kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm |
| Khu phụ trợ | Phòng thay đồ, phòng QC, phòng máy AHU, khí nén, rửa dụng cụ | Theo chức năng |
Bốn dòng di chuyển cần tách biệt
1. Dòng nguyên liệu và sản phẩm
Kho nguyên liệu → khu chuẩn bị → cân, sàng, trộn → chiết rót → đóng gói thứ cấp → kho thành phẩm. Không có đoạn nào sản phẩm đã đóng kín đi ngược qua khu nguyên liệu.
2. Dòng bao bì
Lon rỗng, nắp, muỗng đi từ kho bao bì qua khu làm sạch (thổi khí, UV) vào thẳng khu chiết rót, không đi qua khu trộn.
3. Dòng người
Công nhân vào qua phòng thay đồ, airlock đến khu làm việc; khu sạch và khu thường có lối riêng. Xem quy trình vào phòng sạch.
4. Dòng phế thải
Bao bì nguyên liệu đã bóc, bột rơi vãi, lon lỗi được đưa ra theo lối riêng hoặc vào thời điểm không sản xuất, không đi chung lối với nguyên liệu sạch.
Ví dụ phân bổ diện tích thực tế
Nhà máy KADUCO có tổng diện tích 3.515 m², phân bổ như sau:
| Khu vực | Diện tích |
|---|---|
| Khu sản xuất sạch (cấp khí AHU) | 1.590 m² |
| Kho thành phẩm | 386 m² |
| Kho nguyên liệu | 365 m² |
| Kho lon | 364 m² |
| Kho bao bì | 284 m² |
Khu sạch chiếm gần một nửa diện tích, còn các kho được tách riêng theo loại, giúp nguyên liệu, lon, bao bì và thành phẩm không lưu chung. Xem chi tiết tại trang nhà máy.
Yêu cầu kết cấu cho từng khu
- Khu sạch: panel cách nhiệt phẳng, góc bo tròn, sàn epoxy liền mạch, đèn kín, cửa có khoá liên động, cấp khí lọc và áp suất dương. Xem phòng sạch sản xuất sữa bột.
- Kho: kệ cách tường và cách sàn, lối đi đủ rộng cho xe nâng, có khu biệt trữ hàng chờ kiểm, hàng không đạt.
- Toàn nhà máy: rèm, lưới chống côn trùng; bẫy côn trùng, động vật gặm nhấm có sơ đồ theo dõi; thoát nước có nắp chắn.
- Nhà vệ sinh: không mở cửa trực tiếp vào khu sản xuất.
Sai lầm thiết kế thường gặp
- Kho nguyên liệu và kho thành phẩm dùng chung một cửa xuất nhập.
- Khu chiết rót đặt cạnh khu bóc bao nguyên liệu, bụi bao bì bay sang.
- Công nhân khu đóng thùng và khu chiết rót dùng chung phòng thay đồ, đi lại tự do.
- Không có khu biệt trữ cho nguyên liệu chờ kiểm hoặc hàng không đạt.
- Phòng QC đặt trong khu sạch, mẫu vi sinh làm nhiễm khu sản xuất.
- Không tính trước chỗ mở rộng dây chuyền, sau này phải cắt ngang dòng một chiều.
Cách đánh giá mặt bằng khi chọn nhà máy gia công
- Xin sơ đồ mặt bằng có ghi chú dòng người, dòng hàng, dòng phế thải.
- Đi thực tế theo dòng nguyên liệu từ cửa nhập đến kho thành phẩm.
- Quan sát có điểm nào hàng đã đóng gói đi ngược qua khu nguyên liệu không.
- Kiểm tra khu biệt trữ hàng chờ kiểm, hàng không đạt có biển báo, khoá riêng không.
- Hỏi kế hoạch khi tăng sản lượng: nhà máy mở rộng thế nào mà vẫn giữ nguyên tắc một chiều.
Đọc thêm: tiêu chuẩn GMP nhà máy sữa bột và đối tác sản xuất sữa bột uy tín cần gì.
Câu hỏi thường gặp về thiết kế nhà máy sữa bột
Nguyên tắc một chiều có bắt buộc không?
Đây là yêu cầu cơ bản của GMP và các quy định về điều kiện an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất; nhà máy được chứng nhận đều phải chứng minh tuân thủ.
Nhà máy sữa bột cần bao nhiêu diện tích?
Tuỳ công suất và số dây chuyền; quan trọng là đủ không gian cho phân khu tách biệt, kho riêng và lối đi một chiều.
Khu QC nên đặt ở đâu?
Ngoài khu sản xuất sạch, đặc biệt phòng vi sinh phải tách biệt để không gây nhiễm cho sản phẩm.
Nhà máy cũ có cải tạo theo một chiều được không?
Có thể, bằng cách bố trí lại cửa, vách ngăn, kho và lối đi; nhưng cần thiết kế tổng thể để tránh chắp vá.


