Nếu chỉ tiêu dinh dưỡng cho biết sữa “tốt” đến đâu, thì chỉ tiêu an toàn cho biết sữa có “được phép bán” hay không. Bài viết giúp chủ thương hiệu hiểu từng nhóm chỉ tiêu và đọc phiếu kiểm nghiệm đúng cách.
Nhóm 1: Chỉ tiêu vi sinh vật
| Chỉ tiêu | Ý nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tổng vi sinh vật hiếu khí | Phản ánh mức vệ sinh chung | Không phải mầm bệnh, nhưng cao là dấu hiệu kiểm soát kém |
| Coliforms, E. coli | Chỉ điểm nhiễm bẩn phân, vệ sinh kém | E. coli là chỉ tiêu quan trọng |
| Staphylococcus aureus | Thường từ tay, da người thao tác | Có thể sinh độc tố bền nhiệt |
| Salmonella | Vi khuẩn gây bệnh | Yêu cầu không phát hiện trong 25 g mẫu |
| Bacillus cereus | Vi khuẩn sinh bào tử, có trong nguyên liệu khô | Thường kiểm với sữa và sản phẩm trẻ em |
| Cronobacter spp., Enterobacteriaceae | Đặc biệt nguy hiểm với trẻ sơ sinh | Áp dụng chặt với sản phẩm cho trẻ nhỏ |
| Nấm men, nấm mốc | Chỉ điểm độ ẩm, bảo quản | Tuỳ loại sản phẩm |
Xem quy trình kiểm soát vi sinh tại nhà máy ở bài kiểm soát vi sinh trong sản xuất sữa.
Nhóm 2: Kim loại nặng
QCVN 8-2:2011/BYT quy định giới hạn ô nhiễm kim loại nặng trong thực phẩm. Với sữa, giới hạn chì thường được tính trên sữa ở dạng uống (sau khi hoàn nguyên), ví dụ mức 0,02 mg/kg tương tự Codex. Các chỉ tiêu thường kiểm gồm:
- Chì (Pb): có thể đến từ nguyên liệu, môi trường, thiết bị.
- Cadimi (Cd), thuỷ ngân (Hg), arsen (As): tuỳ quy định từng nhóm sản phẩm.
- Thiếc (Sn): với sản phẩm đóng lon kim loại.
Nhóm 3: Độc tố vi nấm – aflatoxin M1
Aflatoxin M1 xuất hiện trong sữa khi bò ăn thức ăn nhiễm aflatoxin B1. Đây là chất có khả năng gây ung thư, nên được kiểm soát chặt. QCVN 8-1:2011/BYT quy định giới hạn aflatoxin M1 trong sữa, tương đương mức 0,5 µg/kg của Codex; với sản phẩm cho trẻ nhỏ, giới hạn thấp hơn nhiều. Nguồn kiểm soát chính là chọn nhà cung cấp nguyên liệu sữa uy tín, có COA từng lô.
Nhóm 4: Melamine và các chất ô nhiễm khác
Sau sự cố sữa nhiễm melamine năm 2008, Việt Nam và Codex đặt giới hạn melamine: tối đa 1 mg/kg với sữa bột công thức cho trẻ và 2,5 mg/kg với thực phẩm khác. Melamine bị pha trộn trái phép để làm tăng giả hàm lượng đạm khi đo bằng phương pháp nitơ tổng. Ngoài ra có thể kiểm thêm:
- Dư lượng kháng sinh, thuốc thú y.
- Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
- Chất gây dị ứng không công bố (đậu nành, gluten) nếu có nguy cơ nhiễm chéo.
Đọc phiếu kiểm nghiệm sữa bột thế nào?
- Tên phòng kiểm nghiệm: phải được chỉ định hoặc công nhận ISO/IEC 17025 với các chỉ tiêu đó.
- Thông tin mẫu: tên sản phẩm, số lô, ngày nhận mẫu khớp với hồ sơ.
- Danh sách chỉ tiêu: đủ nhóm vi sinh, kim loại nặng, độc tố, melamine theo QCVN.
- Phương pháp thử: ghi rõ số hiệu TCVN, ISO, AOAC.
- Kết quả và giới hạn phát hiện (LOD): “KPH” (không phát hiện) phải kèm LOD thấp hơn giới hạn cho phép mới có ý nghĩa.
- Thời hạn: khi công bố, phiếu kiểm nghiệm phải trong vòng 12 tháng.
Đọc thêm: kiểm nghiệm sữa bột: chỉ tiêu, thời gian, chi phí và tiêu chuẩn sữa bột TCVN, QCVN.
Kiểm soát chỉ tiêu an toàn từ nhà máy
| Mối nguy | Biện pháp chính |
|---|---|
| Vi sinh | Nguyên liệu đạt chuẩn, phòng sạch, vệ sinh thiết bị, vệ sinh cá nhân, lon kín |
| Kim loại nặng | Đánh giá nhà cung cấp, COA từng lô, thiết bị inox thực phẩm |
| Aflatoxin M1 | Chọn nguồn sữa nguyên liệu uy tín, kiểm tra định kỳ |
| Melamine | Mua nguyên liệu có truy xuất, kiểm tra đột xuất, không dùng nguồn trôi nổi |
| Chất gây dị ứng | Vệ sinh khi đổi công thức, lịch sản xuất hợp lý, ghi nhãn đúng |
Chỉ tiêu an toàn khác nhau theo nhóm sản phẩm
| Nhóm sản phẩm | Điểm cần lưu ý |
|---|---|
| Sữa bột người lớn, người cao tuổi | Áp dụng QCVN 5-2 và nhóm QCVN 8; chú ý vi sinh, kim loại nặng, aflatoxin M1 |
| Sữa cho người tiểu đường, dinh dưỡng y học | Như trên; hồ sơ đăng ký bản công bố thường được thẩm định kỹ hơn |
| Sữa cho trẻ đến 36 tháng | Áp dụng thêm QCVN 11; giới hạn vi sinh, độc tố chặt hơn, có Cronobacter |
| Sữa có lợi khuẩn | Chỉ tiêu tổng vi sinh hiếu khí cần diễn giải riêng vì lợi khuẩn được bổ sung có chủ đích |
| Sữa hạt, sữa thực vật dạng bột | Chú ý thêm độc tố vi nấm từ nguyên liệu hạt, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật |
Vì vậy, khi gửi mẫu kiểm nghiệm, doanh nghiệp nên nói rõ nhóm sản phẩm và đối tượng sử dụng để phòng kiểm nghiệm tư vấn đúng danh mục chỉ tiêu, tránh thiếu chỉ tiêu phải bổ sung khi nộp hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp về chỉ tiêu an toàn sữa bột
Sữa bột bắt buộc kiểm những chỉ tiêu nào?
Các chỉ tiêu vi sinh, kim loại nặng, độc tố vi nấm, melamine theo QCVN 5-2:2010 và nhóm QCVN 8; sản phẩm trẻ nhỏ theo thêm QCVN 11.
Giới hạn melamine trong sữa là bao nhiêu?
Tối đa 1 mg/kg với sữa bột công thức cho trẻ và 2,5 mg/kg với các thực phẩm khác.
“KPH” trên phiếu kiểm nghiệm nghĩa là gì?
Không phát hiện ở giới hạn phát hiện của phương pháp; cần xem LOD để đánh giá.
Bao lâu nên kiểm nghiệm lại sữa bột?
Ngoài kiểm nghiệm khi công bố, nhà máy kiểm theo kế hoạch từng lô hoặc định kỳ; nên kiểm định kỳ ít nhất hằng năm để có phiếu còn hiệu lực.


