Sau một đợt ốm hay phẫu thuật, cơ thể cần nhiều đạm và năng lượng hơn bình thường để làm lành vết thương và phục hồi khối cơ. Trong khi đó, người bệnh lại thường mệt, chán ăn, ăn được rất ít. Sữa dinh dưỡng giúp lấp khoảng trống này một cách nhẹ nhàng.
Vì sao người ốm dậy cần bổ sung sữa?
- Nhu cầu đạm tăng: cơ thể cần đạm để làm lành vết mổ, tái tạo mô, sản xuất kháng thể.
- Mất cơ nhanh: nằm lâu trên giường khiến khối cơ giảm, nhất là ở người cao tuổi.
- Ăn uống kém: mệt mỏi, buồn nôn, thay đổi vị giác do thuốc làm người bệnh ăn ít.
- Dễ tiêu hoá: sữa dạng lỏng dễ uống hơn cơm, thịt khi hệ tiêu hoá còn yếu.
Tiêu chí chọn sữa cho người mới ốm dậy
| Tiêu chí | Nên chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Đạm | Hàm lượng đạm cao, đạm sữa hoặc whey | Làm lành vết thương, giữ cơ |
| Năng lượng | Mật độ năng lượng cao | Uống ít vẫn đủ năng lượng |
| Tiêu hoá | Ít lactose, có chất xơ hoà tan | Giảm đầy bụng, tiêu chảy |
| Vi chất | Kẽm, vitamin C, A, D, nhóm B, sắt | Hỗ trợ miễn dịch, tạo máu, lành vết thương |
| Chất béo | Chất béo dễ hấp thu, ít béo bão hoà | Cung cấp năng lượng, tốt cho tim mạch |
| Đường | Vừa phải, phù hợp nếu có tiểu đường | Tránh tăng đường huyết |
Uống sữa theo từng giai đoạn hồi phục
Giai đoạn 1: vài ngày đầu mới ăn uống lại
Bắt đầu bằng lượng nhỏ, khoảng nửa ly mỗi lần, pha loãng hơn một chút nếu bác sĩ cho phép. Theo dõi xem có đầy bụng, buồn nôn, tiêu chảy không.
Giai đoạn 2: đã ăn được cháo, súp
Tăng dần lên 1 ly mỗi lần, 2–3 lần mỗi ngày giữa các bữa ăn. Pha đúng tỷ lệ trên nhãn.
Giai đoạn 3: ăn uống gần như bình thường
Duy trì 1–2 ly mỗi ngày như bữa phụ, kết hợp ăn đủ thịt, cá, trứng, rau xanh cho đến khi cân nặng và sức lực trở lại.
Những trường hợp phải hỏi bác sĩ trước khi uống sữa
- Sau phẫu thuật dạ dày, ruột: thời điểm bắt đầu ăn uống và loại thức ăn do bác sĩ quyết định.
- Người bệnh thận: cần kiểm soát đạm, kali, phốt pho.
- Người tiểu đường: cần sữa phù hợp để kiểm soát đường huyết. Xem người tiểu đường nên uống sữa gì.
- Người đang hoá trị, xạ trị: nhu cầu và khả năng dung nạp thay đổi theo từng đợt.
- Người khó nuốt, phải ăn qua ống thông: cần sản phẩm và cách pha theo chỉ định.
- Người suy tim: có thể cần hạn chế lượng dịch.
Cách pha và uống sữa cho người bệnh
- Rửa tay, tráng cốc, dùng nước đun sôi để nguội đến khoảng 40–50°C.
- Pha đúng số muỗng gạt ngang theo hướng dẫn trên nhãn.
- Cho người bệnh uống chậm, từng ngụm nhỏ, ở tư thế ngồi hoặc nửa ngồi.
- Sữa pha xong nên uống trong khoảng 1 giờ; phần thừa nên bỏ.
- Nếu người bệnh ngại vị sữa, có thể pha cùng cháo, súp hoặc dùng sữa lạnh (đã pha) cho dễ uống.
Xem thêm cách pha sữa bột đúng và cách bảo quản sữa bột.
Thực phẩm nên kết hợp cùng sữa khi hồi phục
- Cháo, súp thịt băm, cá, trứng hấp mềm.
- Canh rau củ nấu nhừ.
- Trái cây giàu vitamin C như cam, ổi, kiwi (ép hoặc xay nếu khó nhai).
- Sữa chua để hỗ trợ tiêu hoá.
- Uống đủ nước, trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch.
Dấu hiệu cần báo ngay cho bác sĩ
- Nôn nhiều, đau bụng dữ dội, chướng bụng sau khi uống.
- Tiêu chảy kéo dài trên 2 ngày.
- Sốt, vết mổ sưng đỏ, chảy dịch.
- Sụt cân liên tục dù đã bổ sung sữa.
Nhu cầu đạm và năng lượng khi hồi phục
Người khoẻ mạnh thường cần khoảng 0,8–1 g đạm cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày. Trong giai đoạn hồi phục sau ốm, sau mổ, nhu cầu này thường cao hơn, có thể khoảng 1,2–1,5 g/kg tuỳ tình trạng, theo đánh giá của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Ví dụ, người nặng 50 kg có thể cần 60–75 g đạm mỗi ngày, trong khi một bát cháo thịt chỉ cung cấp khoảng 8–10 g.
Vì vậy, một ly sữa giàu đạm uống xen giữa các bữa giúp người bệnh đạt nhu cầu dễ hơn mà không phải ăn quá no. Kiểm tra lượng đạm trên mỗi khẩu phần ở bảng dinh dưỡng để tính toán.
Mẹo giúp người bệnh chịu uống sữa
- Dùng cốc nhỏ, chia nửa ly để người bệnh không bị ngợp.
- Đổi nhiệt độ: một số người thích sữa ấm, số khác thấy sữa mát dễ uống hơn.
- Uống bằng ống hút khi người bệnh phải nằm nghiêng hoặc mệt.
- Pha sữa vào cháo, súp bí đỏ, sinh tố chuối để đổi vị.
Câu hỏi thường gặp về sữa cho người ốm dậy
Sau mổ bao lâu thì uống sữa được?
Tuỳ loại phẫu thuật. Với phẫu thuật đường tiêu hoá, phải chờ bác sĩ cho phép; với phẫu thuật khác thường có thể uống khi đã ăn uống lại được.
Người ốm dậy mỗi ngày uống mấy ly sữa?
Thường 2–3 ly nhỏ chia trong ngày ở giai đoạn đầu, sau đó duy trì 1–2 ly.
Uống sữa có gây đờm khi đang ho không?
Sữa có thể khiến một số người cảm thấy cổ họng đặc hơn, nhưng không làm tăng tiết đờm. Có thể uống sữa ấm, ít một.
Người già sau mổ xương nên uống sữa gì?
Ưu tiên sữa giàu đạm, canxi, vitamin D. Xem thêm người loãng xương nên uống sữa gì.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ. Chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật cần theo chỉ định của nhân viên y tế.


